Każda instalacja, w której przepływa ciecz lub gaz, wymaga odpowiedniej regulacji. Do kontrolowania i zamykania przepływu służą zazwyczaj różnego rodzaju zawory, które są powszechnie stosowane zarówno w budynkach mieszkalnych, jak i w obiektach przemysłowych. Przez wiele lat najpopularniejszymi zaworami były zawory grzybkowe, jednak obecnie coraz częściej zastępowane są one nowoczesnymi zaworami kulowymi. Jakie są różnice między tymi dwoma rodzajami zaworów i który z nich warto wybrać?
Czym jest zawór kulowy, a czym zawór grzybkowy?
Na jakiej zasadzie działa zawór grzybkowy?
Do niedawna popularne zawory grzybkowe łatwo rozpoznawane były dzięki ich charakterystycznym kurkom służącym do regulacji przepływu medium. Te kurki poruszają specjalnym trzpieniem, zakończonym grzybkiem z uszczelką. Po ich przekręceniu medium może być ograniczane lub całkowicie zamykane. Zawory tego typu są doskonałe do zastosowania w systemach ciepłej wody użytkowej. W przypadku obiegu ciepłej wody konieczne jest zastosowanie uszczelek wykonanych na przykład z metalu lub teflonu, podczas gdy w przypadku przewodów, przez które przepływa wyłącznie zimna woda, wystarczające są uszczelki z gumy.
Zawory grzybkowe są zwykle wykonane z materiałów takich jak żeliwo, stal węglowa lub stal kwasoodporna. Te produkty przyjmują różne formy i można je podzielić głównie na:
- Odcinające,
- Przelotowe,
- Regulacyjne.
Zawory grzybkowe różnią się nie tylko ze względu na swoją funkcję, ale również pod względem budowy. Na rynku dostępne są różne modele, w tym te z jednym lub dwoma grzybkami oraz różne wersje konstrukcyjne, takie jak kołnierzowe, bezkołnierzowe i międzykołnierzowe. To istotne kryterium, na które warto zwrócić uwagę, ponieważ wpływa ono na sposób montażu danego zaworu.
Zawory grzybkowe są wszechstronne, ponieważ znajdują zastosowanie zarówno w instalacjach wodnych, jak i w przemyśle. Służą do regulacji przepływu różnych czynników roboczych oraz do sterowania systemami grzewczymi. Ich kluczową przewagą nad zaworami kulowymi jest możliwość nie tylko całkowitego odcięcia przepływu medium, ale także precyzyjnej regulacji jego przepływu.
Na jakiej zasadzie działa zawór kulowy?
Zawory kulowe zyskują na popularności ze względu na ich wyjątkową niezawodność. Zamiast tradycyjnego pokrętła, posiadają dźwignię lub czasem motyla. Aby otworzyć lub zamknąć przepływ wody, wystarczy obrócić uchwyt o 90 stopni. Taki ruch powoduje obrót znajdującej się wewnątrz kuli, która posiada otwór umożliwiający przepływ medium. W zależności od jego ułożenia – czy jest w linii rury, czy w poprzek – ciecz lub gaz mogą swobodnie przepływać przez instalację lub zostają zablokowane.
Zawory kulowe, podobnie jak zawory grzybkowe, znajdują zastosowanie w różnorodnych instalacjach. Ze względu na różne rozmiary, mogą być stosowane na wężykach hydraulicznych, odcinkach doprowadzających wodę do mieszkań lub na przewodach gazowych. Dodatkowe elementy wyposażenia zaworu, takie jak śrubunki, sprawiają, że staje się bardziej wszechstronny. Często zawory są wyposażane w filtry, które zatrzymują drobinki kamienia oraz inne nierozpuszczalne zanieczyszczenia.
Należy podkreślić, że zawory kulowe pełnią jedynie funkcję odcięcia dopływu wody lub gazu. Nie umożliwiają regulacji przepływu medium, pozwalając jedynie na pełne otwarcie lub zamknięcie obiegu za pomocą zaledwie 1/4 obrotu. Ta łatwość w zamknięciu obiegu jest nieoceniona zwłaszcza w sytuacjach kryzysowych. Do zamknięcia przepływu cieczy nie jest wymagane dużo siły, co sprawia, że nawet osoby starsze mogą sobie z tym poradzić.
Zawory kulowe charakteryzują się niezwykle korzystnymi właściwościami użytkowymi. Są wyjątkowo odporne na wszelkiego rodzaju uszkodzenia mechaniczne i odznaczają się długim okresem użytkowania. Modele niklowane są szczególnie dobrze przystosowane do stosowania w środowisku wodnym, głównie ze względu na ich zwiększoną odporność na korozję.
Rosnąca popularność zaworów kulowych w stosunku do zaworów grzybkowych nie jest przypadkowa. Produkty, które działają na zasadzie ruchomego trzpienia, są podatne na utratę szczelności. To zjawisko wynika z osadzania się zanieczyszczeń na powierzchni tłoka, co z czasem może prowadzić do przepuszczania wody lub gazu, sprawiając, że przestają być efektywne. W przypadku zaworów kulowych nie ma takiego ryzyka. Ich konstrukcja pozwala na całkowite odcięcie przepływu wody poprzez wsunięcie kuli w gniazdo, co zapewnia stuprocentową szczelność. Dlatego szanse na utratę wydajności zaworu kulowego w miarę upływu czasu są minimalne.
Jaki zawór wybrać – kulowy czy grzybkowy?
Teraz, znając charakterystyki i zastosowania zaworów grzybkowych oraz zaworów kulowych, łatwiej będzie wybrać odpowiednie rozwiązanie do instalacji, którą zamierzamy montować lub modernizować. Przed zakupem należy przede wszystkim zastanowić się, czy potrzebujemy rozwiązania, które służy wyłącznie do awaryjnego odcięcia przepływu, czy też potrzebujemy możliwości płynnej regulacji przepływu medium. W przypadku pierwszego scenariusza warto sięgnąć po zawory kulowe, natomiast w przypadku drugiego - rozważyć wybór zaworów grzybkowych.
Miej na uwadze, że zarówno wśród zaworów grzybkowych, jak i kulowych istnieje szeroka gama różnych wariantów, różniących się swoimi właściwościami. Dlatego tak ważne jest precyzyjne dopasowanie wybranego produktu do konkretnej instalacji. Kieruj się rodzajem substancji przepływającej przez system (różne rodzaje uszczelek sprawdzają się w przypadku wody zimnej, a inne w przypadku wody gorącej) oraz funkcją, jaką ma pełnić zawór (na przykład, czy ma być przelotowy czy zwrotny).
